Sebas van den Brink

Camus en Wittgenstein en ontwerp

Het was de filosoof Albert Camus die deze woorden opschreef in zijn essay De Mythe Van Sisyphus. Dit boek opent met de stelling:

Er bestaat maar één werkelijk ernstig filosofisch probleem: de zelfmoord. Oordelen of het leven wel of niet de moeite waard is geleefd te worden is antwoord geven op de fundamentele vraag van de filosofie.

Camus behandelt in zijn boek het absurde. Af en toe slaat de absurditeit van ons bestaan toe. We willen graag de Zin van het Leven weten, alleen een definitief antwoord komt niet (al zijn er genoeg die het claimen te bezitten). En lang werd het leven zinvol geacht door religieuze redenen.

De mythe van Sisyphus is parallel aan de menselijke situatie: We zijn gedoemd om voor eeuwig een rots een heuvel op te rollen, alleen om deze weer naar beneden te zien rollen. Vervolgens beginnen we weer van vooraf aan. Maar, zo stelt Camus, stel je voor dat Sisyphus gelukkig is met dit lot.

Uiteindelijk komt Camus tot dit punt: Er is geen antwoord op onze zoektocht naar de zin van het leven, dus leef. Dat is zijn advies, niet een definitief antwoord. Gezien de eindigheid en een onverschillig universum waarin het niet uitmaakt of wij – of jij – leeft of sterft, we hebben zoveel om ons heen waar we van mogen genieten.

Onzekerheid

Er is dus een soort alomtegenwoordige onzekerheid. Wij kennen die allemaal, elk mens zit in dezelfde boot. Daarmee zitten we samen in dezelfde bootjes. We kunnen naar elkaar toe roeien, elkaar vasthouden, maar nooit écht in andermans bootje zitten. Wat dat betreft zijn het meer éénpersoons-kajakken dan bootjes.

In de hele menselijke geschiedenis zoeken we naar antwoorden om die onzekerheid weg te nemen. Zo ook in de kunsten, in de breedste zin van het woord. In muziek, beeldende kunsten, literatuur. Immers, zo stelt Camus: “Als de wereld helder was, zou kunst niet nodig zijn.” Si le monde était clair, l’art ne serait pas.

Dit is waarom ik deze spreuk zoveel waarde toeken. Niet alleen vanwege Camus’ nihilistisch optimistisch betoog, ook omdat ik onzekerheid kén. Op een pragmatischer vlak: Je kunt je misschien de onzekerheid voorstellen van een vliegveld zonder bebording. Waar moet je heen? Naar welke gate? Waar is je bagage?

Of van ronddwalen in een grote stad zonder straatnaambordjes, logo’s of zelfs een duidelijk wegenpatroon. Wanneer de belijning ontbreekt bij wegwerkzaamheden in Nederland, wordt dit altijd vooraf gemeld met een bord: “Belijning ontbreekt.” Opdat je niet eens schrikt van de ontbrekende duidelijkheid. De plotselinge onzekerheid.

Communicatie

Wittgenstein is een andere filosoof die hierop graag op aansluit. Hij stelde de vraag: Hoe communiceren mensen hun ideeën aan elkaar? Zijn filosofische inzicht over communicatie was revolutionair voor zijn tijd, en voor ontwerpers, illustratoren, regisseurs, fotografen – iedereen die met beeld werkt – van immens belang.

Het komt hierop neer: Woorden helpen mensen om plaatjes te maken in hun hoofd. Als ik zeg: “De rode koektrommel in de kast,” dan ontstaat er bij jouw een beeld – een verwachting – van een blik-achtig ding, in rood, in een kast.

Hierin zitten meteen ook een heleboel valkuilen, namelijk ambiguïteit. Communicatie hierin gaat dus mis wanneer je niet precies genoeg communiceert. De rode koektrommel kan rond of vierkant zijn, het rood is misschien meer een soort oranje. Of er staan twintig rode blikken in de kast, één ervan een koektrommel. En de kast? Is het een boekenkast? Een keukenkast? Een schoenenkast?

Plaatjes maken in andermans hoofden is communicatie. En goede, behulpzame communicatie is onzekerheid wegnemen. Natuurlijk kan er met ambiguïteit gespeeld worden, dit wordt veel gedaan in films – denk bijvoorbeeld aan surrealisme.

Taal is dan ook meer een middel dan een plaatjes-maak-middel, zo realiseerde Wittgenstein zich. In zijn tweede boek gaf Wittgenstein voorbeelden hoe je letterlijk iets kunt zeggen, maar eigenlijk iets anders – iets minder tastbaars – bedoelt. Ook hierin kunnen misverstanden ontstaan.

Kunst

De kunsten – waaronder vormgeving – zijn dan ook een middel om én communicatie te helpen én onzekerheid weg te nemen. Het maken van goede vormgeving – of het nou animaties, illustraties, logo’s, films, websites of huisstijlen zijn – is in zichzelf een manier om van het leven te genieten.

De uitdaging zit hem in het vertalen. Het uitzoeken, het leren. Dat is waar ik persoonlijk van geniet, naast biertjes en/of muziek maken met vrienden. Naast barbecueën en het zien van mensen die, net als ik, geen idee hebben wat nou de bedoeling van het leven is.

Ze kiezen er echter wel voor om er te zijn, met elkaar, met mij, met jou.

Inkoopvoorwaarden en auteursrecht voor creatieve professionals en opdrachtgevers.

Wanneer je als illustrator, ontwerper ander creatief beroep voor een opdrachtgever aan de slag gaat, krijg je nog wel eens inkoopvoorwaarden voorgeschoteld. Of je bent een opdrachtgever en de creatieve professional stuur je inkoopvoorwaarden. Vaak worden in inkoopvoorwaarden vrij nonchalant auteursrechten toegeëigend zonder compensatie voor de maker. Voor zowel creatieve professionals als inkopers van werk: Hoe ga je hiermee om?

Het overkomt mij geregeld dat een werknemer van een (vaak grotere) organisatie iets inkoopt bij mij en daarbij inkoopvoorwaarden noemt. Of het nou illustratie, animatie of ontwerp is. Men is vaak wel bewust van de aanwezigheid van inkoopvoorwaarden en dat deze van toepassing zijn.

Wat er precies in deze voorwaarden staat is dan nog een tweede. Zo’n lap tekst – en met name het stukje over auteursrechten – is vaak niet of nauwelijks bekend bij de inkoper. Dat is niet gek, de meesten houden zich immers vooral bezig met de dagelijkse werkzaamheden en niet het inkopen van creatief materiaal. Tenzij je natuurlijk voor de marketingafdeling werkt.

(…)

Lees helemaal

Het opzetten van een blog.

Inspiratie. Ik heb er continu last van. Dat klinkt misschien niet als een zware beproeving, en - understatement - er zijn ergere dingen. Toch ligt het me vaker dwars dan je misschien zou denken. Er is constant iets nieuws in mijn hoofd wat ik wil maken, wil doen, wil bereiken. Ik kijk een muziekvideo en wil een muziekvideo maken, ik zie een logo en wil logo's ontwerpen, ik zie een YouTuber en wil YouTuben. Alles. Vandaag. Gisteren af. Ad infinitum.

Er zijn zeker voordelen aan zo’n overactieve fantasie die overal mogelijkheden ziet: Ik leer snel, alles is interessant en heb mezelf inmiddels genoeg vaardigheden aangeleerd om vrij snel te kunnen concepten. Zo maak ik muziek, illustreer, ontwerp, programmeer en presenteer ik. Maar naar de buitenwereld moet het soms onduidelijk zijn wat ik nú weer doe.

Is Sebas gestopt met animaties maken? Nee. Met zijn muziek dan? Nee. Okee, met die podcasts dan? Ja en nee. Ah, okee. En al die vorige blogs? Ja en eh, nee dus. Je plattegronden dan? Nee ook niet, maar heb wel plannen om dat wéér anders te doen (heb sebasvandenbrink.shop gekocht).

Ik stel me zo voor dat vrienden waar ik steeds nieuwe ideeën tegenaan gooi een beetje de hoop opgeven. Meewarig meeknikken en een schouderklopje geven. Het is erg lastig voor mij om een idee af te maken. De enkele grootste droom die ik ooit had – ontwerper worden – is al uitgekomen. En nu is mijn fantasie aan het feesten, zich aan het storten op een maalstroom aan impulsen.

Werkelijk alles kan mij inspireren. Straatlantaarns, een deuntje, een woord, een blik, een plaatje. Tegelijkertijd kan diezelfde fantasie mij beren op de weg doen zien, of zelfs spoken. Angst is iets wat ik goed ken. Vaak noem ik onredelijke angst “de verkeerde kant op fantaseren.” Dit helpt met relativeren. Al kan de fantasie soms zó sterk zijn dat ik me er fysiek in kan leven.

Het is een soort impulsiviteit die ik lastig vind te beheersen, wanneer het op mijn eigen ideeën aankomt. Voor opdrachtgevers is dit geen punt, er is dan een duidelijke afspraak en een deadline. Daar kan ik goed mee overweg, dit geeft duidelijkheid. Misschien moet ik een soort mentor, coach of opdrachtgever-voor-mezelf vinden?

Ik ben blij deze impulsiviteit te zien als iets wat me meer dwarszit dan goed doet. Maar hoe leer ik het controleren? Beheersen? En zelfs toepassen? Het is niet iets wat ik wil zien als mankement, dit is wie ik ben. Nu wil ik het leren gebruiken.

Nieuw blog.

Soit. Een nieuw blog dus. Hopelijk is het dit keer een blijvertje. Het is zo opgezet dat ik ermee kan doen wat ik wil. Het is niet gekoppeld aan mijn portfolio óf mijn webshop (Studio Legenda, vooralsnog). Op deze manier kan ik in elk geval mijn ideeën opschrijven. Een zoveelste kanaal voor mijn brein om te brainfarten.

Heb je zelf ervaring met zulke wispelturigheid? Of heb je behoefte aan iemand met zo’n brein? Eigenlijk ben ik een informatiespons, ik stel je graag allerlei nieuwsgierige vragen en koppel daarmee dingen terug vanuit een ander perspectief. Tijdens het produceren van een animatie heb ik gemerkt dat dit nuttig kan zijn.

Wel wordt die spons regelmatig uitgeknepen (alvast sorry wanneer ik je naam vergeet), want er moet nieuwe informatie in.

Tot horens?